آثارجسمی، روانشناختی و اجتماعی تمرین جسمی و ورزش برکودکان معلول و شرایط و ملاحظات خاص مربوط به آن

اعظم مرادی

تحقیقات متعدد نشان داده اند که انجام فعالیت جسمی باعث افزایش احساس بهزیستی روانی  می شود. بر اساس نتیجه این تحقیقات بین تمرین جسمی و پیامد های مثبت جسمی، روانشناختی، هیجانی و تحصیلی ارتباط وجود دارد و این موضوع در مورد هر دوجنس صحت دارد(لوتان، هندرسن و مریک ،2006).
تحقیقات انجام شده همواره نشان داده است که افراد معلول در مقایسه با سایر افرادکمتر احتمال دارد از لحاظ جسمی فعال باشند (هیث وفنتم ،1997).
عوامل زیادی وجود دارندکه در تعامل با یکدیگر باعث سبک زندگی کم تحرک در افراد مبتلا به ناتوانی ذهنی و ناتوانی رشدی می شود. یافته ها  نگران کننده است و نشان میدهد که مبتلایان به ناتوانی ذهنی و ناتوانی رشدی درمعرض خطر پیامدهای منفی چندگانه عدم تحرک جسمی قرار دارند(لوتان، هندرسن و مریک،2006).
 از طرف دیگر شواهد روز افزونی وجود دارد که نشان می دهد شرکت منظم در فعالیتهای جسمی  می‌تواند وضعیت عملکرد و کیفیت زندگی معلولین  را بهبود بخشد(هیث وفنتم،1997). نتایج تحقیقات نشان داده اند که تمرین جسمی و ورزش باعث کاهش رفتار ناسازگارانه در کودکان معلول و بهبود تناسب جسمی، افزایش عزت نفس و صلاحیت اجتماعی آنها  می شود. این تحقیقات همچنین نشان داده اند که تمرین های جسمی و ورزش عملکرد جسمی و روانی اجتماعی کودکان و بزرگسالان کم توان ذهنی  و شرکت کنندگان درالمپیک جهانی معلولین را بهبود می بخشد(دیکنز، روسنر و باترباوخ  ،1998). افزایش فعالیت جسمی می تواند باعث بهبود حالت خلقی، کاهش اضطراب و افسردگی و افزایش عزت نفس و خودکارآمدی در معلولین  شود. افزایش فعالیت جسمی از لحاظ اجتماعی می تواند باعث تجارب جدید، دوستی های جدید، و مقابله با برچسب زنی شود. با افزایش فعالیت جسمی احساس سلامت، بهبود می یابد و در دراز مدت خطر بسیاری از بیماری های مزمن کاهش می یابد. افزایش فعالیت جسمی همچنین باعث افزایش احتمال استخدام، کاهش غیبت از محل کار و بارآوری  بیشتر معلولین می شود. این فواید افزایش فعالیت جسمی باعث صرفه‌جویی در هزینه‌ها می‌شود.  بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که افراد معلول جسمی باید تشویق به فعالیت جسمی شوند( شفارد ،1991).
بررسی ها آشکارا نشان داده اند که بسیاری از افراد با معلولیت های مختلف می توانند سطح فعالیت جسمی خود را افزایش دهند(هیث وفنتم،1997).
البته ورزش و تمرینات جسمی در کودکان معلول شرایط و ملاحظات خاص خود را دارد که باید مد نظر قرار گیرد. معلولیت ها را می توان به سه طبقۀ اختلالات  جسمی، اختلالات حسی و اختلالات شناختی تقسیم کرد. در بسیاری موارد بین این سه طبقه همپوشی زیادی وجود دارد. بر خلاف فعالیتهای ورزشی دیگر کودکان، بیشتر برنامه های در نظر گرفته شده برای بچه های دارای معلولیت به خاطر تفاوتهای کم نظیر آنها باید فردی سازی شود(کوپر و کوآترا نو ،1999). اصول تجویز تمرینات ورزشی برای افراد دارای بیماری مزمن و یا معلول باید بر وضعیت بالینی بیمار تأکید بیشتری داشته باشد. در نتیجه شیوه، شدت، فراوانی و مدت زمان تمرینات ورزشی معمولاً مطابق با شرایط بالینی این افراد اصلاح می شود (دارستین و همکاران ،2000). علاوه بر این چون رقابت در بسیاری از افراد معلول، لذت ناشی از ورزش را افزایش می دهد و می تواند روحیه آنها را بهبود بخشد(کلارک ،1980)، باید دربرنامه های ورزشی و تمرینات جسمی کودکان معلول بُعد رقابت را لحاظ نمود. موقعیتهای رقابت ورزشی در دسترس معلولین دو دسته اند: الف) رقابت در سازمانهایی که اکثر افراد سالم هستند و می تواند با استفاده از وسایل کمکی همراه باشد یا نباشد و ب)رقابت با افراد معلول در سازمانهای مجزا (کلارک،1980).
 ممکن است نیاز باشد اهداف شرکت در ورزش ها و تمرین ها برای هر فردی جداگانه در نظر گرفته شود اما این اهداف میتواند شامل طبقات مشابهی مانند: افزایش سلامتی از طریق بهبود شرایط قلبی - ریوی، اصلاح وضعیت بدن بوسیلۀ کاهش چاقی (مثلا از طریق افزایش تودۀ عضلانی و کاهش بافت چربی)، افزایش قوام و استقامت عضلانی و افزایش انعطاف پذیری، باشد. دیگر اهداف مهم ورزشها وتمرینها برای کودکان معلول عبارتند از افزایش عزت نفس، ایجاد یکپارچگی اجتماعی و یادگیری مهارتهای اجتماعی و تیمی( شریل ، 1998) .

منابع

Clark, M.W.(1980). Competitive sports for the disabled. Am J Sports Med ,8,5, 366-369.

Cooper, R..A., and Quatrano, L. A.(1999).Research on Physical Activity and Health among People with Disabilities: A Consensus Statement. Journal of Rehabilitation Research & Development, 36, 2.

Dykens, E.M., Rosner, B.A., Butterbaugh, G.(1998). Exercise and sports in children and adolescents with developmental disabilities. Positive physical and psychosocial effects. Child Adolesc Psychiatr Clin N Am ,7,4, 757-771.

Durstine, J.L., Painter, P., Franklin, B.A.,Morgan, D., Pitetti, K.H. and Roberts, S.O.(2000) Physical activity for the chronicallill and disabled. Sports Med ,30,3, 207-219.

Heath, G.W.,and Fentem, P.H. (1997). Physical activity among persons with
        disabilities--a public health perspective. Exerc Sport Sci Rev. ,25,195-234.
  

Lotan, M.,Henderson, C.M., Merrick, J.(2006). Physical activity for adolescents with intellectual disability. Minerva Pediatr ,58,3, 219-226.

Shephard, R.J.(1991). Benefits of sport and physical activity for the disabled:    implications for the individual and for society. Scand J Rehabil Med, 23,2, 51-59.

Sherril,C.(1998).Adapted physical activity,recrition and sport :Crossdisciplinary  and lifespan,5thed., Boston ,MA: McGraw-Hill.

مشخصات نويسنده
 اعظم مرادی، دانشجوی دکتری روانشناسی؛  نشانی تماس: اصفهان، خیابان هزار جریب، دانشگاه اصفهان، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، گروه روانشناسی -عضو جامعه معلولین اصفهان ؛ تلفن: 3310171- 311    همراه: 09131706499
پست الكترونيكي: azam_moradi_isf2005@yahoo.com